zondag, april 26, 2009

Denis Waugh

Searching the Thames

Slow craftsmanship
Fred Gandolfi kwam in 1919 bij vader Louis in de zaak, Arthur Gandolfi in 1921. Zo ging dat, in die tijd: als je veertien was, moest je aan de slag. Toen Fred in 1986 met pensioen ging, had hij 67 jaar gewerkt. Arthur stopte enkele jaren eerder.

In een werkplaats in Londen, nauwelijks groter dan een garage, met trottoirtegels op de vloer en machines die met de hand of voet werden aangedreven, bouwden de gebroeders Gandolfi camera’s die tot de mooiste uit de geschiedenis van de fotografie behoren.
Elk toestel bestond uit tien afzonderlijke houten elementen en honderd stalen, koperen, zinken en aluminium onderdelen die allemaal door de broers zelf werden gedraaid, gefreesd, gezaagd en afgewerkt. De leren balg kwam van een toeleverancier. Net als de lenzen, waarvoor men de keuze aan de fotograaf liet. Waar, desgewenst, een opbergkistje voor werd gemaakt, uit hetzelfde hout als de camera. Tot het handelsembargo dit verbood, gebruikten Fred en Arthur bij voorkeur Cubaans mahonie dat, ruw gezaagd en in pakketjes gebundeld, minstens vijf jaar in de werkplaats lag te drogen. Later kwam het mahonie uit Honduras, maar er werd ook met teak, palissander of notenhout gebouwd. Alles naar wens van de klant. Na het op maat zagen, schaven en verlijmen werden de houten delen een jaar opzij gelegd, om vervolgens door Arthur gepolitoerd te worden. De levertijd van een Gandolfi bedroeg daarom twee jaar. Die verdubbelde toen Arthur door een Londense bus was aangereden en aan huis gekluisterd zat. Lord Lichfield, de fotograferende neef van de Britse vorstin, beriep zich op zijn koninklijke bloedband om bovenaan de wachtlijst te komen, maar werd onverbiddelijk onderaan geplaatst. Fred en Arthur, ‘grumpy old men’, moesten niets van macht of status hebben.

Slow photography
Op 7 juni 1977 vierde Elizabeth II haar zilveren regeringsjubileum en heel het Britse volk feestte mee. Tegenover de hekken van Buckingham Palace stond een menselijke piramide: honderden dicht opeengepakte fotografen uit de hele wereld die allemaal de plaat van hun leven wilden schieten. Een woud van kleinbeeldcamera’s met motordrives en lange telelenzen. Temidden daarvan - als een paradijsvogel tussen de spreeuwen - stond Denis Waugh naast een statief en zijn grote, wat archaïsch aandoende, houten Gandolfi met groothoeklens.
Toen de Gouden Koets de paleistuin verliet, begon de muur van camera’s vervaarlijk te klikken en te zoemen. In dezelfde tijd dat motordrives het ene filmrolletje na het andere in razende vaart door de camera’s trokken, schoot Denis Waugh twéé beelden: cassette open, klik, cassette dicht, cassette wisselen, cassette open, klik. Twee opnames. De beste daarvan werd gepubliceerd en door Life Magazine tot een der mooiste foto’s van het jaar verkozen.

Landscape and portrait
Denis Waugh was begin jaren ’70 samen met zijn vrouw Priscilla van Nieuw-Zeeland naar Londen gekomen. Hij om fotografie te studeren aan de Royal College of Art, zij om zich in de journalistiek te bekwamen. Denis legde zich toe op landschap en portret, en op het gebruik van de grootformaat camera. De houten Gandolfi werkte daarbij in zijn voordeel. Het logge apparaat straalde serieuze toewijding uit. Mensen werden erdoor aangetrokken, keken toe en gingen vervolgens huns weegs. Vanaf dat moment werd Denis niet meer opgemerkt.

Zijn eerste serieuze opdracht kreeg hij van Bruce Bernard, de legendarische picture editor van de Sunday Times Magazine. Daarop volgden andere tijdschriften, waaronder het Amerikaanse Life Magazine. Later kwamen daar opdrachten uit de reclamewereld bij toen het een trend was om reclame niet op reclame te laten lijken. Grootformaat fotografen als Denis Waugh, Peter Lavery, Kenneth Griffiths en Rolph Gobits werden ingehuurd om advertenties een redactioneel aanzien te geven. Zo maakte Denis onder meer een portret van Freddie Heineken, achter een biertje aan de bar van café Hoppe in Amsterdam.
Vanaf eind jaren ’80 werd het minder. De komst van commerciële televisie ondermijnde de hegemonie van de tijdschriften en advertentiebudgetten verschoven van print naar tv-reclame. Priscilla maakte ondertussen furore als schrijver van reisverslagen voor de Britse kranten Independent, Telegraph en Guardian en een reeks internationale magazines.

Slow journalism
Begin jaren ’90 ontstond bij Denis en Priscilla het idee om een boek over de Thames te maken. Het kostte veel moeite om het rond te krijgen. In Engeland is het niet anders dan overal: fotoboeken zijn duur om te produceren terwijl de markt ervoor klein is. Bruce Bernard bracht hen in contact met boekontwerper Derek Birdsall die het een prachtig idee vond en een dummy maakte. Die hielp om het concept aan de man te brengen. Een uitgever was daarna snel gevonden.

Het tweetal ging onafhankelijk tewerk, maar in voortdurend overleg. Denis volgde de 346 kilometer lange rivier vanwege alle apparatuur per auto, Priscilla deed het op de fiets. Dat ademt uit haar teksten. De lezer beleeft hoe ze zich langs de oevers van de Thames een pad baant door de welig tierende natuur om op plekken te komen waar in geen eeuwigheid iemand is geweest. Ze heeft tijd en aandacht voor het kleinste detail, voor het onbeduidende en het potsierlijke, het subtiele en het groteske. Ze schrijft poëtisch zonder zweverig te worden; informatief maar niet belerend; dromerig maar niet wijdlopig. In traag ontrollende zinnen of snel over elkaar heen buitelende woorden, maar altijd fris en helder, als de rivier zelf.

Denis en Priscilla trouwden, naar hedendaagse maatstaven, jong: hij 21, zij 20 jaar. Toen ze het project ‘Searching the Thames’ oppakten, was hun huwelijk al een tijd ontbonden. Maar ook al leefden ze sindsdien apart en opereerden ze zelfstandig, de warmte van elkaars huid blijft voor eeuwig in de vingertoppen. Zelfstandige entiteiten die elkaar nog steeds woordeloos begrijpen. Zelfs als ze niet in elkaars nabijheid zijn. Tekst en beeld zijn daarom volstrekt gelijkwaardig aan elkaar en gaan hier een harmonieus huwelijk aan.

Searching the Thames
Door de lange belichtingstijden wordt al wat beweegt langzaam tot staan gebracht. Het wateroppervlak krijgt een mysterieus, soms stroperig aanzien. Wolken tekenen zich strak af tegen de blauwe lucht. De foto’s werden overigens in alle jaargetijden gemaakt. Denis is ‘a man of all seasons’, die zich op een koude winterochtend net zo op zijn gemak voelt als in een vroege voorjaarsnacht.

Op 19 augustus is het 170 jaar geleden dat de uitvinding van de fotografie wereldkundig werd gemaakt. Het is fascinerend dat, in het decennium dat de digitale fotografie tot volle wasdom kwam, Denis Waugh met zijn Gandolfi camera een tachtigtal puur ambachtelijke foto’s maakte in de beste klassieke tradities van een zich nog altijd ontwikkelend medium.

Denis & Priscilla Waugh: Searching the Thames - a journey from the source to the sea. Boekontwerp: Derek Bridsall. Aurum Press 1999, ISBN 1 85410 620 1 (Het boek is bij de uitgever niet meer leverbaar, maar hier en daar nog wel bij de boekhandel te verkrijgen.)

© Pim Milo, 2009