dinsdag, juli 31, 2007

Marcel van der Vlugt (2)

Het erotisch universum van Marcel van der Vlugt

Hij is natuurlijk een gevierd reclamefotograaf en –regisseur, maar Marcel van der Vlugt is bovenal een kunstenaar met een obsessie. In zijn gestileerde vrouwenportretten bedekt hij mooie vrouwen met zijn favoriete consumptieartikelen of hij mummificeert ze met windsels. Maar zijn verleidelijke wraakgodinnen laten zich niet zomaar onderwerpen.

De sfeer in Studio Van der Vlugt lijkt in niets op die van de film Blow Up, waar David Hemmings de rol van trendy modefotograaf speelde - losjes geboetseerd naar David Bailey en Terence Donovan. Door de camera van het statief te halen en met de modellen mee te bewegen toonde Hemmings zijn enthousiasme en bracht hij de modellen zo ongeveer in extase. Nadat de fotograaf als een wervelwind tekeer ging, is niets meer hetzelfde. Elk lampstatief, ieder stukje inventaris kwam van zijn plek om ruim baan te maken voor de door de studio rollebollende fotograaf en zijn model. Marcel van der Vlugt daarentegen benadert een fashion- of beautyshoot als een stilleven. De grootformaat camera wordt op zijn plek gezet en komt daar niet gauw af. De set is een kundig opgebouwd gegeven. Als het licht, de set dressing en de compositie zijn bepaald, is het model binnen de zorgvuldig vastgestelde kadrering de grootste variabele. Waar Hemmings (en Bailey, Donovan, Neuteboom, Lindbergh of wie dan ook) de rolfilms in razend tempo door de camera's liet snorren, schiet Van der Vlugt afzonderlijke polaroidopnames. In plaats van een aantal beelden in enkele seconden, schiet hij een enkel beeld in een aantal minuten. Van der Vlugt houdt van deze ogenschijnlijke traagheid, die hem in staat stelt heel secuur te kijken. Elke opname is een weloverwogen keuze. De polaroids worden op de wand geprikt, om ze aandachtig te bekijken en te bespreken. Vervolgens wendt Van der Vlugt zich weer tot het model. In duidelijke bewoordingen wordt zij geregisseerd, ondersteund door armgebaren. 'De benen iets lager. Nog iets lager. Nog iets. Nog een klein stukje. Ja, zo is het goed.' De gestrekte linkerarm beweegt met de woorden mee omlaag. Op Van der Vlugt na bestaat de studiobezetting uit vrouwen: twee assistentes, een stiliste, een dame voor haar en make up en het te fotograferen model. Ieder van hen is bij het gehele proces betrokken. Een proces waarvan Van der Vlugt het eindresultaat niet altijd even duidelijk voor ogen staat. Ook dat is het aardige van polaroids: iedere opname is een schakel in een keten en elke volgende opname biedt de kans om andere wegen in te slaan. Ook de reactie van het model op de foto's is een factor in het groeiproces. Ze ziet wat er van haar verwacht wordt en is medebepalend welke richting wordt gekozen. Bewust laat ze zich door de polaroids tot andere poses, tot andere opnames verleiden.

Het oeuvre van Van der Vlugt bestaat uit sensuele, erotische en de zinnen prikkelende fotografie die tezamen van zijn fascinatie voor schoonheid getuigen. Zijn beelden verleiden en bekoren.

In de serie "I Like…" gaat Van der Vlugt een stap verder. Ogenschijnlijk is de erotiek ver te zoeken in portretten van vrouwen wier hoofd schuil gaat onder zoiets als koffiegruis. Er lijkt weinig bekoorlijks aan een gezicht dat goeddeels afgedekt is door een plak parmaham. Toch gaat ook deze serie over verleiden. In plaats van met cosmetica, zijn de modellen in "I Like…" opgemaakt met producten uit Van der Vlugts eigen consumptiepatroon. Verleidelijke dranken en etenswaar waaraan hij moeilijk weerstand kan bieden. Dat maakt deze serie niet alleen bizar, maar ook autobiografisch. Terwijl de vrouwen de blik vrijwel zonder uitzondering devoot ten hemel hebben geslagen, de handelingen lijdzaam als een heilige ondergaand, roepen de beelden soms vreemde associaties op. Waar bederfelijke waar als ham, zalm, ijs en tomaat als decoratie zijn gebruikt, dringen zich Vanitas-symbolen aan ons op.
Objecten uit de schilderkunst die herinneren aan het tijdelijke van ons aards bestaan. Waar een hoofd met bloedrode jam is overgoten, zien wij de mannelijke Hutu, wiens door kapmessen getekende hoofd door James Nachtwey in 1994 werd vereeuwigd. Rond het haar gevlochten dropveter doet denken aan een doornenkroon. Bij een met hagelslag bestrooid gelaat zien we Ronald Fischer, de in 1981 door Richard Avedon voor zijn boek In The American West geportretteerde Amerikaanse imker. En wanneer een vrouw met cola wordt besprenkeld, denken wij onwillekeurig aan Andres Serrano, het Groninger Museum en plasseks. A Dirty Mind Is A Joy Forever. Ondertussen laten alle vrouwen het zich welgevallen.

Allemaal? Nee, een heeft zich er niet bij neer willen leggen. Althans, dat idee dringt zich op bij de openingsfoto van Van der Vlugts recente serie "A New Day". Dat openingsbeeld heeft de titel "New Lilith" meegekregen. Die foto is een "remake" van het schilderij "Lilith" van de Britse, prerafaëlitische schilder John Collier (1850-1934). Volgens de apocriefe boeken was Lilith de eerste vrouw van Adam. Ze weigerde zich aan hem te onderwerpen. Toen hij haar wilde dwingen, ontvluchtte ze het Paradijs. Daarop schiep God Eva uit Adams rib. Lilith keerde terug en verleidde Eva om te eten van de boom van de kennis van goed en kwaad. Lilith is het universele archetype van de opstandige vrouw die niet de onderliggende partij wil zijn en vervolgens door de mannelijke onderdrukker gestraft wordt. Overheersing leidt tot opstand, opstand tot onderdrukking. En daarmee is de cirkel rond. In het vervolg van de serie "A New Day" zien we Lilith in bondage. Als een mummy ingezwachteld is ze weerloos. Is het openingsbeeld een "remake", de serie "A New Day" is een "make over". "A New Day" gaat over een imaginaire beautykliniek voor plastische chirurgie waar - in plaats van liposuctie, botox, borstvergroting, beenverlenging of facelifts - bloesem wordt geïmplanteerd. Bloesem als metafoor voor jong zijn, nieuw leven en vruchtbaarheid. Een contradictie tussen eeuwige jeugd en vergankelijkheid. De serie is niet vrij van ironie. Door een vrouw, behoudens haar van nature perfecte borsten, geheel in te zwachtelen, wordt de indruk gewekt dat die borsten plastisch gecorrigeerd zijn. Als autonoom project begonnen, belandde "A New Day" op de redactionele pagina's van bookazine Dif, onder het thema "de maakbare mens". Zo zwaluwstaart het bij Van der Vlugt in elkaar: autonoom, redactioneel en commercieel werk loopt door elkaar heen of sluit naadloos aan.